Opens in a new tab

Xét nghiệm trước khi mang thai gồm những gì? Ai cần làm và chuẩn bị ra sao

Xét nghiệm trước khi mang thai gồm những gì? Ai cần làm và chuẩn bị ra sao

Xét nghiệm trước khi mang thai thường gồm công thức máu, nhóm máu ABO và Rh, viêm gan B, HIV, giang mai, kháng thể rubella và tổng phân tích nước tiểu. Tùy tuổi, tiền sử bệnh và tiền sử gia đình, bác sĩ có thể chỉ định thêm tầm soát thalassemia, đường huyết, tuyến giáp hoặc tầm soát ung thư cổ tử cung. Không phải ai cũng cần làm tất cả các xét nghiệm; danh mục phù hợp được quyết định sau khi bác sĩ hỏi bệnh và thăm khám.

Bài viết giải thích mục đích của từng nhóm xét nghiệm, ai nên làm thêm, nên khám khi nào và cần chuẩn bị gì để buổi khám diễn ra nhanh, đủ thông tin.

Vì sao nên xét nghiệm trước khi mang thai?

Nhiều tình trạng sức khỏe không có triệu chứng rõ nhưng có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, chẳng hạn thiếu máu, mang gen thalassemia, viêm gan B hoặc chưa có miễn dịch với rubella. Phát hiện trước khi có thai giúp hai vợ chồng có thời gian:

  • Điều trị hoặc kiểm soát bệnh đang có trước khi thụ thai.
  • Tiêm phòng các bệnh có vaccine khi chưa có miễn dịch, vì một số vaccine không tiêm được trong thai kỳ.
  • Được tư vấn di truyền khi cả hai cùng mang gen bệnh.
  • Lên kế hoạch phòng lây truyền từ mẹ sang con nếu mẹ mang một số bệnh nhiễm trùng.

Xét nghiệm là một phần của buổi [khám sức khỏe trước khi mang thai](internal: bài Khám sức khỏe trước khi mang thai gồm những gì), cùng với hỏi tiền sử, khám lâm sàng và tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng. Theo [khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về chăm sóc trước khi mang thai](external: WHO – Preconception care), chăm sóc trước thụ thai góp phần cải thiện sức khỏe của cả mẹ và con.

Nhân viên y tế lấy máu xét nghiệm trước khi mang thai cho người phụ nữ

Các nhóm xét nghiệm trước khi mang thai thường được cân nhắc

Bảng dưới đây tổng hợp các xét nghiệm tiền sản thường gặp, mục đích và nhóm người thường được bác sĩ cân nhắc chỉ định. Đây là thông tin tham khảo, không thay thế chỉ định cá nhân của bác sĩ.

Xét nghiệmMục đíchThường được cân nhắc khi
Công thức máuPhát hiện thiếu máu, gợi ý nguy cơ mang gen thalassemiaHầu hết phụ nữ chuẩn bị mang thai
Nhóm máu ABO và RhBiết nhóm máu, phát hiện Rh âm để theo dõi trong thai kỳHầu hết phụ nữ chuẩn bị mang thai
Tầm soát thalassemia (điện di huyết sắc tố)Xác định có mang gen thalassemia hay khôngCông thức máu có hồng cầu nhỏ, gia đình có người bệnh; người chồng cần làm nếu vợ mang gen
Viêm gan B (HBsAg, có thể kèm anti-HBs)Phát hiện nhiễm viêm gan B, đánh giá miễn dịchHầu hết người chuẩn bị mang thai, cả vợ và chồng
HIVPhát hiện sớm để điều trị và phòng lây truyền mẹ conThường được khuyến khích cho cả vợ và chồng
Giang maiPhát hiện và điều trị trước khi có thaiThường được khuyến khích cho cả vợ và chồng
Kháng thể rubella (IgG)Kiểm tra đã có miễn dịch với rubella chưaChưa rõ tiền sử tiêm vaccine hoặc từng mắc bệnh
Kháng thể thủy đậuKiểm tra miễn dịch với thủy đậuKhông nhớ đã mắc hoặc đã tiêm vaccine thủy đậu
Đường huyết hoặc HbA1cPhát hiện đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đườngThừa cân, từng bị đái tháo đường thai kỳ, gia đình có người bị đái tháo đường
Chức năng tuyến giáp (TSH)Phát hiện rối loạn tuyến giápCó triệu chứng hoặc tiền sử bệnh tuyến giáp
Tổng phân tích nước tiểuGợi ý nhiễm trùng tiết niệu, bệnh thận, đường niệuThường đi kèm buổi khám tiền sản

Ngoài 11 mục trên, bác sĩ có thể cân nhắc tầm soát ung thư cổ tử cung (Pap hoặc HPV) nếu đã đến lịch tầm soát, xét nghiệm chlamydia, lậu khi có yếu tố nguy cơ, hoặc siêu âm phụ khoa để đánh giá tử cung, buồng trứng. Một số xét nghiệm như toxoplasma hay CMV không phải ai cũng cần, bác sĩ sẽ cân nhắc theo từng trường hợp.

Xét nghiệm máu trước khi mang thai: nhóm cơ bản

Phần lớn các xét nghiệm máu trước khi mang thai được làm từ một lần lấy máu tĩnh mạch. Nhóm cơ bản thường gồm công thức máu, nhóm máu, viêm gan B, HIV, giang mai và kháng thể rubella. Kết quả giúp bác sĩ biết người mẹ có thiếu máu, cần tiêm vaccine hay cần điều trị bệnh nhiễm trùng nào trước khi có thai.

Tầm soát thalassemia: quan trọng với cả hai vợ chồng

Thalassemia là bệnh máu di truyền. Người chỉ mang gen thường khỏe mạnh và không biết mình mang gen. Khi cả vợ và chồng cùng mang gen, con có nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, nếu công thức máu của người vợ gợi ý mang gen, bác sĩ thường đề nghị người chồng làm xét nghiệm, và tư vấn di truyền khi cả hai cùng mang gen.

Xét nghiệm miễn dịch và tiêm phòng

Nếu kết quả cho thấy chưa có miễn dịch với rubella, thủy đậu hoặc viêm gan B, bác sĩ có thể tư vấn tiêm vaccine trước khi có thai. Với vaccine sống như sởi, quai bị, rubella, thường cần tránh mang thai một thời gian sau tiêm; khoảng thời gian cụ thể do bác sĩ tư vấn theo [lịch tiêm chủng hiện hành của Bộ Y tế](external: Bộ Y tế – Hướng dẫn tiêm chủng vắc xin sởi rubella). Đây là lý do nên làm xét nghiệm trước khi mang thai vài tháng, không đợi đến khi đã có thai. Xem thêm [những mũi tiêm và vi chất cần chuẩn bị trước khi mang thai](internal: bài Trước khi mang thai cần tiêm phòng và bổ sung gì).

Xét nghiệm theo bệnh nền

Người đang có bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, bệnh thận, lupus hoặc động kinh nên được đánh giá kỹ hơn và điều chỉnh thuốc trước khi có thai. Đừng tự ngưng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ điều trị.

Ai cần xét nghiệm kỹ hơn trước khi mang thai?

Bác sĩ thường cân nhắc thêm xét nghiệm hoặc tư vấn chuyên sâu khi có một trong các yếu tố sau:

  • Từ 35 tuổi trở lên, hoặc người chồng lớn tuổi.
  • Từng sảy thai, thai lưu, sinh non hoặc có con mắc dị tật, bệnh di truyền.
  • Gia đình có người mắc thalassemia, bệnh máu hoặc bệnh di truyền khác.
  • Đang có bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc dài ngày.
  • Thừa cân, béo phì hoặc từng bị đái tháo đường, tăng huyết áp trong thai kỳ trước.
  • Đã cố gắng có thai một thời gian mà chưa có kết quả; trường hợp này nên tìm hiểu thêm về [thời điểm nên khám hiếm muộn](internal: bài Sau bao lâu chưa có thai thì nên khám hiếm muộn).

Người chồng có cần xét nghiệm không?

Có. Khi làm xét nghiệm trước khi mang thai, người chồng thường được khuyên làm một số xét nghiệm như nhóm máu, viêm gan B, HIV, giang mai và tầm soát thalassemia khi người vợ mang gen. Một số bệnh có thể lây sang vợ và ảnh hưởng đến thai, còn bệnh di truyền chỉ đánh giá đúng khi có kết quả của cả hai người. Khi chưa có thai sau một thời gian, việc đánh giá khả năng sinh sản cũng cần làm cho cả hai vợ chồng.

Nên làm xét nghiệm tiền sản khi nào?

Nhiều hướng dẫn khuyên nên khám và làm xét nghiệm tiền sản vài tháng trước khi dự định có thai. Thời điểm làm xét nghiệm trước khi mang thai càng chủ động thì càng có nhiều lựa chọn xử trí. Khoảng thời gian này đủ để tiêm phòng, điều trị bệnh nếu có và bổ sung axit folic theo chỉ dẫn. Nếu đã có thai, bạn vẫn cần khám thai sớm để bác sĩ chỉ định các xét nghiệm phù hợp với thai kỳ.

Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?

Chuẩn bị tốt giúp kết quả chính xác và buổi khám đủ thông tin:

  1. Hỏi trước về việc nhịn ăn. Một số xét nghiệm như đường huyết lúc đói cần nhịn ăn theo hướng dẫn của cơ sở y tế; các xét nghiệm khác thường không cần.
  2. Mang theo hồ sơ cũ: kết quả xét nghiệm, siêu âm, giấy ra viện, sổ khám thai lần trước nếu có.
  3. Mang sổ tiêm chủng hoặc ghi lại các mũi vaccine đã tiêm (rubella, viêm gan B, thủy đậu, cúm, uốn ván).
  4. Ghi danh sách thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, kể cả thuốc đông y.
  5. Ghi ngày kinh cuối và độ dài chu kỳ kinh vài tháng gần đây.
  6. Nếu có tầm soát cổ tử cung, nên khám ngoài kỳ kinh và tránh thụt rửa âm đạo, quan hệ tình dục trong một đến hai ngày trước, hoặc theo dặn dò cụ thể của bác sĩ.
  7. Đi khám cùng chồng nếu được, để làm các xét nghiệm cần thiết cho cả hai và cùng nghe tư vấn.

Đọc kết quả xét nghiệm như thế nào?

Kết quả xét nghiệm trước khi mang thai cần được bác sĩ đọc cùng với tiền sử và kết quả thăm khám, không nên tự kết luận chỉ dựa vào chữ “dương tính” hay “âm tính”. Một vài ví dụ thường gặp:

  • Kháng thể rubella âm tính: thường có nghĩa chưa có miễn dịch, bác sĩ có thể tư vấn tiêm vaccine và hẹn thời điểm có thai phù hợp.
  • Viêm gan B dương tính: không có nghĩa là không thể mang thai. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm và lên kế hoạch theo dõi, phòng lây truyền cho con.
  • Công thức máu gợi ý mang gen thalassemia: cần làm thêm xét nghiệm chuyên sâu và xét nghiệm cho người chồng trước khi kết luận.
  • Đường huyết hoặc tuyến giáp bất thường: nên kiểm soát ổn định trước khi có thai theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nào cần kiểm tra thêm?

Bạn nên báo bác sĩ để được kiểm tra thêm nếu có kinh nguyệt rất không đều, đau bụng kinh nhiều, ra khí hư bất thường, chảy máu ngoài kỳ kinh, hoặc đã mong con một thời gian mà chưa có thai. Các tình trạng phụ khoa nên được khám và xử trí trước khi có thai; bạn có thể tham khảo thêm về [các xét nghiệm phụ khoa thường gặp](internal: bài Các xét nghiệm phụ khoa thường gặp).

Câu hỏi thường gặp

Xét nghiệm trước khi mang thai có cần nhịn ăn không?

Phần lớn xét nghiệm như công thức máu, nhóm máu, viêm gan B, HIV, giang mai, rubella không cần nhịn ăn. Nếu bác sĩ chỉ định đường huyết lúc đói hoặc mỡ máu, bạn cần nhịn ăn theo hướng dẫn. Nên hỏi trước khi đến để chủ động.

Khám tiền sản có bắt buộc làm hết tất cả xét nghiệm không?

Không. Danh mục xét nghiệm được cá nhân hóa theo tuổi, tiền sử bệnh, tiền sử sản khoa và gia đình. Làm thêm xét nghiệm không cần thiết không giúp thai kỳ an toàn hơn mà có thể gây lo lắng vì kết quả khó diễn giải.

Đã có thai rồi mới xét nghiệm có muộn không?

Không muộn để bắt đầu chăm sóc. Khi đã có thai, bạn nên đi khám thai sớm; bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm và siêu âm phù hợp với tuổi thai.

Kết quả xét nghiệm có giá trị trong bao lâu?

Tùy loại xét nghiệm và tình trạng sức khỏe. Ví dụ, kết quả nhóm máu thường không đổi, trong khi các xét nghiệm nhiễm trùng hoặc đường huyết có thể cần làm lại nếu đã lâu hoặc khi có thai. Bác sĩ sẽ tư vấn cụ thể.

Đặt lịch tư vấn và xét nghiệm trước khi mang thai

Nếu bạn đang chuẩn bị có con, bạn có thể đặt lịch [tư vấn tiền sản](internal: Trang dịch vụ Tư vấn tiền sản) tại Phòng khám phụ sản Sài Gòn (Bình Dương) để được bác sĩ hỏi bệnh, thăm khám và chỉ định [xét nghiệm](internal: Trang dịch vụ Xét nghiệm) phù hợp với bạn và người chồng. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm các dịch vụ của [chuyên khoa Phụ sản](internal: Trang chuyên khoa Phụ sản).

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo